Wednesday, 8 October 2014

Từ thiện

Một ngày, trong lúc hai chị em đang ăn cơm trưa (nhân tiện, những buổi cơm gia đình thực sự là một phần rất quan trọng của cuộc sống), mình và em mình cùng nói chuyện về ăn xin. Em mình rất thường cho tiền những người ăn xin. Bạn bè quanh mình nhiều người cũng vậy. Cá nhân mình thấy những ai cho tiền ăn xin thường là những người tốt bụng và giàu lòng hảo tâm. Thú thực là mình không bao giờ cho ăn xin tiền, trừ trường hợp người đi cùng mình muốn cho mà không có tiền lẻ. Bản thân mình chẳng bao giờ tự nhận mình là người tốt. Mình cũng không hề cảm thấy mình tốt đẹp thêm tí nào nếu cho ăn xin thêm tiền, nên mình không có nhu cầu làm việc đó.

Xét về cơ bản, mình cho rằng việc cho tiền người ăn xin không hề giúp ích được gì cho cả họ lẫn mình. Dù có cho vài trăm nghìn hay cả triệu, thì số tiền sẽ về đâu? Bỏ thêm cho bữa tối sang trọng của những người ăn xin vốn kiếm được rất khá. Vào tay những ông cha bà mẹ say xỉn rượu chè, những người họ hàng biếng nhác. Hoặc tệ hơn là lèn chặt túi những kẻ chăn dắt ăn xin tàn ác và nhẫn tâm. Và ngày hôm sau, những đứa trẻ, những người già lại ra đường ăn xin như cũ. Mình cũng không tham gia các hoạt động từ thiện kiểu như tặng quà cho người nghèo. Không ít các câu lạc bộ, nhóm hội từ thiện như vậy tham gia chương trình một buổi sáng, phát quà xong là ra quán ăn nhậu và karaoke đến tận sớm hôm sau. Ở quê mình, một nhà hảo tâm gửi cho má mình một số phần quà nhờ phát cho các hộ nghèo trong vùng. Các gia đình nông dân gần đó liền chen nhau chạy tới, nói cho tui cho tui. Còn những người phụ nữ hàng xóm than phiền: nhà tui nghèo mà sao không cho, toàn cho ai đâu không. Mà bạn biết những người nghèo đó hàng ngày họ làm gì không? Họ ngồi cắn hạt dưa và ngồi lê đôi mách với các bà hàng xóm khác. 

Quan niệm của mình trong chuyện này là, cho cần câu chứ không phải con cá. Dĩ nhiên người nghèo cần cả hai thứ, con cá để sống qua ngày hôm nay, và cần câu để kiếm sống cho ngày mai. Con cá là ngắn hạn, cần câu là dài hạn. Không thể trọng cái này mà quên cái kia. Mà từ thiện hiện tại ở Việt Nam thường chỉ nhắm vào con cá. Chuyện của Hào Anh mới đây là một ví dụ. Một cậu bé nghèo khó thất học và khốn khổ, không được ai dạy dỗ giáo dục cho đàng hoàng, bỗng dưng được cho một đống tiền. Rồi cậu lớn lên, đỡ nghèo hơn, nhưng vẫn thất học và khốn khổ như thế. Cách cư xử của cậu không được lòng các nhà hảo tâm, người ta mong cậu sống tốt. Nhưng hãy nghĩ lại xem, chúng ta có thể mong chờ gì ở một cậu bé như thế? Tiền có thể giải quyết được ngay lập tức nhiều vấn đề. Nhưng có nhiều vấn đề khác tiền không phải là giải pháp. Hào Anh cần được giáo dục một cách bài bản. Nhưng cho tiền thì dễ, đào tạo định hướng lại là một chuyện khác.

Gần đây, mình đọc bài phỏng vấn một nhà từ thiện người Ba Lan, và nó giải thích một cách rõ ràng và triệt để những suy nghĩ của mình trong vấn đề này, Hơn cả thế, nó đưa ra cái nhìn sâu sắc về bản chất của hoạt động tình nguyện. Link của nó ở đây: http://tuoitre.vn/tin/tuoi-tre-cuoi-tuan/20140828/ban-co-phai-la-mot-nguoi-tot/638728.html

Bài phỏng vấn đề cập tới một trường hợp tương tự như Hào Anh, Một cô gái bị mất nhà cửa vì lụt lội được các tổ chức từ thiện gửi tiền cứu trợ, cô này liền đem số tiền đó đi mua một chiếc xe hơi thật oách và chu du khắp cả nước, còn con cô ấy thì gửi cho người chị nuôi. Chuyện đó là hoàn toàn có thể hiểu được. Tưởng tượng một người cần 1,000 để bơi tiếp bằng sức lực của mình, bỗng dưng lại nhận được 100,000, dĩ nhiên anh ta sẽ ngừng bơi. Và không có ai biết rõ số tiền được tài trợ chính xác sẽ được sử dụng như thế nào. Bà Janina, người được phỏng vấn, đưa ra một giải pháp cụ thể cho những trường hợp như vậy: "chuyển tiền cho một tổ chức từ thiện địa phương, một định chế có tài khoản ngân hàng và có thể giám sát điều đó. Họ sẽ giúp ở mức vừa đủ và số tiền thừa để dành cho những người khác". 

Bài báo cũng đưa ra một trường hợp khác, một người đàn ông Mỹ đi du lịch Ấn Độ. Ông gặp một cô bé xinh xắn ở một khu ổ chuột, và cô bé dẫn ông về thăm gia đình của mình. Như lẽ thường xảy ra, gia đình này rất nghèo khó. Họ không xin tiền, nhưng có bày tỏ mong ước có một chiếc xe bò để kinh doanh với quầy hàng của họ. Người đàn ông muốn giúp đỡ, và quyết định mua cho họ chiếc xe bò. Ông không biết rằng gia đình nọ đã thông đồng trước với người bán bò, và ngay sau khi ông rời đi, gia đình đó đã bán lại chiếc xe bò cho người bán. Jannina nhận định rằng ông đã làm đúng theo khuôn mẫu, cho chiếc cần chứ không phải con cá. Nhưng vấn đề ở đây là ông đã bị xúc động trước cái nghèo mà không xác minh trước trường hợp này, hỏi thăm hàng xóm, các tổ chức địa phương, kiểm tra xem họ có phải thực sự đang cần giúp đỡ. Bà nói rằng, sự xúc động, thương cảm và hảo tâm không giúp được gì nhiều trong công việc từ thiện, thậm chí còn bất lợi. Để làm từ thiện tử tế và chuyên nghiệp, người ta cần tỉnh táo.

Trở lại câu hỏi: có nên cho tiền những người ăn xin không, Jannina đưa ra câu trả lời dứt khoát: Không. Bà nhấn mạnh một cách thực tế và phũ phàng: "Ném ra một đồng xu chỉ giúp anh vỗ về được chút lương tâm của mình: ồ, tôi đã làm được việc gì đó, tôi đã không thờ ơ. Anh mua sự yên ổn cho lương tâm của mình với giá quá rẻ mạt. Thay vào đó, hãy để cho lương tâm của anh đau khổ và rốt cuộc nó sẽ ra lệnh cho anh làm một điều gì đó nghiêm túc". Nếu thực sự muốn giúp một đứa trẻ ăn xin, hãy hỏi nó: em từ đâu đến, gia đình của em đâu, sao em lại đứng ngoài đường, hãy tìm hiểu hoàn cảnh của nó. Sau đó tra trên mạng các cụm từ như "cứu trợ trẻ em" hoặc "nhà tế bần" và gọi điện tới hỏi họ xem có giúp được trường hợp như vậy không. Vài ngày sau gọi lại, nếu họ đã xác minh được tình trạng đứa trẻ và gia đình của nó và có thể giúp đỡ, thì đó mới là lúc rút ví ra và tài trợ. Chứ vài đồng xu chẳng giúp cho đứa trẻ điều gì. 

Đó, làm việc tốt không phải dễ. Mình thích kiểu từ thiện như ở lớp yoga của mình, nghiêm túc và lâu dài, hướng về giáo dục và nâng cao sức khỏe. Mình cũng hướng tới các hoạt động giáo dục, như dạy tiếng Anh miễn phí, sửa CV miễn phí cho các bạn sinh viên mới ra trường. Sau này nếu có điều kiện, mình sẽ làm như anh chị dạy yoga. Đã có nhiều người cho con cá, mình muốn cho cái cần và cách câu. Nhưng nói thật nhé, thời buổi bây giờ, tri thức, thông tin và các công cụ để phát triển cá nhân đều thừa mứa. Nên trừ các trường hợp đặc biệt, còn lại thì nghèo, hay là dở, hay dốt, chủ yếu là vì lười thôi.

No comments:

Post a Comment