Tuesday, 28 October 2014

Hỏi như thế nào

Dạo này nhận được không ít câu hỏi làm mình hơi "bình mực", kiểu chị ơi cho em list phim, cho em link phụ đề phim chuẩn, chị ơi dịch giùm em câu này,... Nói chung mình sẵn sàng trả lời các câu hỏi, sẵn sàng giúp đỡ các bạn trẻ trong quá trình tự học. Nhưng vấn đề là cách hỏi như thế nào, vì những câu hỏi không có sự đầu tư làm tốn thời gian của cả hai bên. Trừ trường hợp bạn bè thân thiết hoặc gia đình mình, thì có quyền hỏi nhảm tám vu vơ với mình. Chứ tự dưng không quen biết mà nhào vào hỏi mấy câu như thế thì thực sự không phù hợp. Thử tưởng tượng mình đã nấu một bữa ăn rất hoành tráng và dọn tất cả các món lên bàn rồi, chỉ còn việc lấy đũa và ăn thôi, thế mà bạn ấy cũng bảo: chị ơi đũa đâu, lấy cho em. Đến chồng mình (ấy là trong trường hợp mình chịu lấy chồng) mà hỏi câu đó có khi còn bị phang vào mặt chứ đừng nói. Mấy lần ngồi café nói chuyện với nhỏ bạn chuyên về du lịch bụi, hai đứa cũng than thở về những câu hỏi/yêu cầu khiến bọn mình không hề muốn trả lời, kiểu như một số bạn hở tí là hỏi, đụng cái là yêu cầu, không tự tìm hiểu gì cả ấy.

Cách đặt câu hỏi là một kỹ năng phụ cần thiết trong con đường tự học, đặc biệt quan trọng trong thời đại ngày nay. Vì không như thời xưa người học trò phải trèo đèo lội suối tầm sư học đạo, thì bây giờ là thời ra ngõ gặp chuyên gia, ở đâu cũng gặp người giỏi hơn mình, chỉ cần click chuột là sẽ tìm ra những người tài năng trong các lĩnh vực mà ta tìm kiếm (có thể đưa ra hàng đống ví dụ mà sợ bảo mình PR nên là thôi). Và internet giúp cho việc tiếp cận những người như vậy dễ dàng hơn.

Tuy không phải là chuyên gia, nhưng mình nhận thấy rằng hầu hết những  người như vậy đều khá thông minh, có kỹ năng tốt, có kiến thức và khá nhiều bí kíp thành tài. Phần lớn trong số họ đều nhiệt tình thân thiện, sẵn lòng chia sẻ, giúp đỡ và giải đáp các vướng mắc. Vì họ thực lòng mong muốn người khác cũng được như họ, miễn là bạn không trở thành đối thủ và quay lại nói xấu họ. Nên nếu gặp khó khăn gì, thì việc tham khảo ý kiến của những người như thế thật sự hữu ích.

Tuy vậy, điều quan trọng là cách hỏi như thế nào để đem lại cho bạn những điều bạn muốn. Chủ đề của bài này sẽ là: "Làm thế nào để hỏi?". Bài này được mình viết lại dựa trên ý tưởng trong một bài blog của Josh Kaufman, một tác giả rất thú vị.

Đầu tiên, những câu hỏi thiếu kinh nghiệm sẽ là mẫu: “Chào anh chị, [gõ vào câu chuyện], em nên làm thế nào bây giờ?”, hoặc là mẫu: “Em đang định làm [A, B, C, D]. Anh chị thấy thế nào?” Những câu hỏi kiểu như vậy thường được gửi đi không có hồi đáp, bởi vì nó không đưa ra được bối cảnh chung hoặc cái nhìn toàn cảnh để cho ra lời khuyên đúng đắn, hoặc là nó bắt người trả lời phải quyết định thay, phải chịu trách nhiệm cho bạn và vô tình gây áp lực cho họ. Nên thông thường người ta chẳng buồn trả lời câu hỏi của bạn.

Có một số điều cần lưu ý để cho ra những câu hỏi tốt, và có được lời giải đáp hữu ích.

Thứ nhất, không phải bất kỳ người nào trông có vẻ tài giỏi cũng có thể trả lời vấn đề mà bạn đang quan tâm, họ có thể rất xuất sắc, nhưng họ không toàn diện và không phải là chuyên gia trong mọi lĩnh vực. Do vậy, để chắc chắn rằng họ là người mà chúng ta cần hỏi, một câu mở đầu tốt nên là: “Chào anh/chị, em đang tìm kiếm thông tin về lĩnh vực A, và em biết được anh/chị qua trang B nào đó. Em đang có một số vướng mắc và không biết anh/chị có phải là người phù hợp để hỏi về vấn đề này không?”. Những câu hỏi như thế này đưa ra thông tin về lĩnh vực mà bạn quan tâm, và giúp người được hỏi dễ dàng giúp đỡ bạn, hoặc chỉ cho bạn một người khác mà họ biết tốt hơn, và nó giúp tiết kiệm thời gian của cả hai bên.

Thứ hai, thông thường các chuyên gia sẽ không trả lời những câu hỏi vu vơ không liên quan gì đến lĩnh vực mà họ quan tâm, hoặc những câu hỏi quá đơn giản, hoặc những thông tin mà bạn có thể dễ dàng tìm thấy trên internet. Cho nên, hãy xác định bạn muốn biết rõ điều gì và đầu tư cho câu hỏi của bạn để có câu trả lời phù hợp.

Thứ ba, họ sẽ không hài lòng nếu thấy bạn không tìm hiểu trước về họ, và đưa ra các câu hỏi không phù hợp, hoặc trùng lặp với những thông tin mà họ đã chia sẻ trước đó. Để chứng tỏ rằng bạn đã nghiên cứu kỹ về những chia sẻ, quan niệm của họ, dạng câu hỏi như sau tốt hơn cho cả hai: “Dựa trên câu nói của anh chị về A ở B, có vẻ như C là đúng. Điều đó có chính xác không?”

Thứ tư, người ta sẽ không sẵn lòng giúp đỡ nếu bạn không cho thấy được sự nỗ lực, tự thân vận động trên quá trình tìm tòi đi lên của mình. Cho nên, hãy cho thấy rằng bạn đã nỗ lực để giải quyết vấn đề của mình trước khi hỏi, chứ không yêu cầu họ giải quyết vấn đề của riêng bạn, hoặc đòi hỏi họ phải dọn cả bàn tiệc lên và phục vụ bạn đến những điều nhỏ nhất. Do đó, hãy hỏi: “Em đang cố gắng làm A, và em đang gặp phải một số khó khăn Cho đến nay, em đã thử B và ra kết quả C, và D với kết quả E. Giờ em đang bị bí. Nhờ anh chị gợi ý giúp em”.

Thứ năm, họ rất không thích khi bị yêu cầu phải lựa chọn, quyết định cái gì đó thay cho người khác, nó khiến họ có cảm giác phải chịu trách nhiệm. Cho nên, câu hỏi hay khi cần một lời khuyên là: “Em đang làm A. Ưu tiên của em là B, C và D. Em đang cân nhắc về E, nhưng em không chắc nó là lựa chọn tốt nhất. Nếu anh chị có thời gian, em sẽ rất cảm ơn nếu anh chị cho em vài lời khuyên về điều này”.

Khi nhờ người khác giúp đỡ, tư vấn cho bạn cái gì đó, hãy nói thật chính xác về những gì bạn đang làm, những gì bạn đang hướng đến, ưu tiên của bạn. Người được hỏi không thể đọc được những suy nghĩ trong đầu bạn hoặc những gì quan trọng đối với bạn đâu. Hãy làm rõ rằng bạn đang hỏi lời khuyên hoặc góc nhìn của người trả lời, chứ không phải yêu cầu họ quyết định thay bạn.

Cuối cùng, vì bạn đang yêu cầu sự giúp đỡ, nên hãy lịch sự nhất có thể.

No comments:

Post a Comment