Thursday, 4 September 2014

Học hay là không học

Nói chuyện với nhiều bạn trẻ, mình nhận thấy tình trạng phổ biến là sự mất niềm tin vào hệ thống giáo dục. Vì mất niềm tin, nên chán nản, lạc hướng, và nhiều bạn quyết định bỏ học, hoặc bảo lưu kết quả học tập. Quanh mình cũng có khá nhiều người tài năng toàn bỏ học giữa chừng. Đôi khi không khỏi tự hỏi, ngày xưa mình tốt nghiệp đúng hạn, hóa ra là do mình hèn, hay vì đủ kiên nhẫn đây? Hay là, vì mình luôn giữ được niềm tin ngây thơ vào giáo dục nước nhà.

Nói về bỏ học giữa chừng, ai cũng đến Bill Gates và Steve Jobs, hai huyền thoại lẫy lừng từng bỏ dỡ việc học ở các trường đại học danh tiếng. Và những người bạn của mình, nếu họ cứ tiếp tục đi học làng nhàng như bao người, chưa chắc gì bây giờ họ đã gây dựng được những cái mà họ đang có. Nhưng, nói đi thì cũng phải nói lại, mỗi năm trên thế giới có không biết bao nhiêu triệu sinh viên bỏ học, mà số lượng làm nên sự nghiệp lẫy lừng như Bill Gates hay Steve Jobs thì chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Bạn bè mình cũng thế, để được như bây giờ, họ cũng đã trải qua những quãng thời gian nhiều chông gai khốn khó.

Bỏ qua tầm quan trọng của tấm bằng trong một xã hội trọng bằng cấp như Việt Nam, thì có nhiều điều ta cần cân nhắc trước khi quyết định bỏ học. Thông thường các bạn trẻ bỏ học để làm điều mình thích, hoặc theo đuổi những việc khác mà họ muốn ưu tiên. Nhưng sau khi nghỉ học, với khoảng thời gian trống đột ngột như vậy, có bao nhiêu người tận dụng một cách tốt nhất thời gian của họ, hay lại sa đà vào ngủ nướng, chơi game, Facebook, và những việc vô bổ tốn thời gian khác, để cuối cùng kế hoạch đặt ra thì không tới đâu mà đến cả tấm bằng phổ thông, đại học cũng không có. Cho nên ngoại trừ những trường hợp thực sự biết rõ mình đang làm gì, hoặc những trường hợp không có điều kiện, thì mình cho rằng không nên bỏ hẳn việc học chính khóa.

Thực ra, mình không hề phản đối việc bỏ học. Theo "Bàn về tự do" của John Stuart Mill, mỗi người đều có quyền sống theo ý thích của mình, miễn sao không ảnh hưởng đến quyền sống của người khác, nên việc bỏ học hay tiếp tục hoàn tất chương trình học tập là quyết định cá nhân của mỗi người. Nhưng không phải cứ thấy người này nghỉ học làm nên nghiệp lớn thì mình cũng sẽ làm được vậy. Cũng như không phải trường này tốt cho người này cũng tốt cho người kia. Không phải cái gì hợp với người ta cũng hợp với mình. Cho nên đối với bạn này thì mình bảo: "Chị sẽ gửi cho em ebook 40 Alternatives to College", còn đối với bạn kia thì mình gật gù: "Điều quan trọng đối với em bây giờ là tốt nghiệp đại học". Quyết định bỏ dỡ việc học là một việc đầy can đảm và đi kèm rất nhiều khó khăn sau đó, nên ta phải cân nhắc rất kỹ trước khi thực hiện.

Quan điểm của mình trong việc này là: dù có quyết định bỏ dỡ việc học, hay là tiếp tục nó, thì điều quan trọng ta cần ghi nhớ là luôn chủ động và tích cực trong việc tiếp thu, trau dồi kiến thức. Sai lầm thời trai trẻ của mình và một số người khác là cho rằng việc học chính khóa ở trường là tất cả sư nghiệp học hành. Vậy nên tụi mình chỉ chăm chăm tìm mọi cách làm sao để học thật giỏi ở trường, để có số điểm tốt nhất, để đứng đầu lớp, thời gian học ở nhà cũng chỉ để bổ sung, phục vụ cho việc học ở trường mà thôi. Vậy nên, nảy sinh tâm lý sau khi tốt nghiệp xong là thở dài hân hoan thế là không phải đi học nữa, và rồi quăng hết sách vở, nhảy ra đi làm, sáng đi, tối về lăn ra ngủ, chấm dứt việc bổ sung kiến thức ở đó, nên càng ngày càng thụt lùi. Vậy nên, một thời gian sau khi ra trường, tụi mình hụt hẫng trước thực tế phũ phàng rằng kết quả học tập xuất sắc không hề bảo đảm cho sự thành công trong sự nghiệp, hay bảo đảm cho cuộc sống như mơ ước.

Do vậy, nếu như được trở lại những ngày mới tốt nghiệp cấp ba và chập chững bước vào đại học, mình sẽ dành thời gian để luyện tập, trang bị kiến thức và kỹ năng một cách chủ động hơn cho mình. Vì rất nhiều kiến thức trong chương trình chính khóa sẽ không được sử dụng sau này, nên đáp ứng các yêu cầu của chương trình chính khóa chỉ là một phần việc học, phần quan trọng hơn là học cho mình. Nếu bạn đang ở độ tuổi đó, hãy ngấu nghiến các quyển sách, đào sâu nghiên cứu lĩnh vực bạn thích, tìm hiểu thật kỹ những gì có liên quan đến ngành nghề bạn quan tâm, và dần tạo dựng một nền móng sâu và vững, để rồi xây dựng sự nghiệp của mình từ đó. Nếu bạn không biết lĩnh vực bạn thích là gì, thì là bởi bạn đào chưa đủ sâu. Vậy nên hãy đọc thêm nhiều sách và tài liệu nữa, rồi thử tìm hiểu một lĩnh vực mà bạn có hứng thú ban đầu, rồi nghiên cứu thực hành nó kỹ hơn, đến một quãng thời gian nhất định nào đó, bạn sẽ thấy mình thực sự phù hợp với nó, và tiếp tục như thế, hoặc nhận ra lĩnh vực đó không dành cho mình, và nhảy qua tìm hiểu một lĩnh vực khác. Mình còn trẻ mà, có thể thử sức, rồi bỏ, rồi bắt đầu lại từ đầu. Nhưng quan trọng vẫn là: đào đủ sâu.

Thời đại của thông tin và lao động tri thức mà chúng ta đang trải qua đặt ra trước mắt người lao động những thử thách lớn. Đã qua rồi thời đại công nghiệp, thời kỳ của chuyên môn hóa, phân công lao động và phân chia thứ bậc trong lao động. Trong thời đại công nghiệp, một công nhân giỏi, lành nghề, có kỹ năng vực trong nghề nghiệp của mình, sẽ đảm bảo một mức thu nhập ổn định và một cuộc sống khá giả. Nhưng ở thời đại thông tin, lao động tri thức và sau này là thời đại trí tuệ thì điều đó là không đủ. Người công nhân đó không những cần có tay nghề vững chắc trong lĩnh vực của mình, mà còn cần khối lượng kiến thức xã hội rộng rãi, và kỹ năng kèm tri thức sâu sắc ở một số ngành nghề khác, để phục vụ cho ngành nghề chính của mình, để đảm bảo lợi thế cạnh tranh trong thị trường lao động. Stephen Covey trong sách "Thói quen thứ 8" có nói: Thời đại lao động tri thức cuối cùng sẽ cắt giảm 90% lực lượng lao động của Thời đại công nghiệp. 10% số người tồn tại là những người kịp thời áp dụng nếp nghĩ mới, kỹ năng mới, và công cụ mới. Tất cả số còn lại rồi sẽ bị loại bỏ. Vậy nên, việc liên tục trau dồi và bổ sung kiến thức trở thành một kỹ năng cần thiết hơn bao giờ hết, không chỉ khi ta còn ngồi trên ghế nhà trường mà cả khi đã ra đời kiếm sống. Hơn bao giờ hết, chúng ta cần đánh giá đúng sức mạnh của tri thức.

Mừng năm học mới, chào tân sinh viên :).

No comments:

Post a Comment