Saturday, 19 April 2014

Kể chuyện sách

Nhà mình hồi nhỏ có thể gọi là nhiều sách. Sách từ thời thanh niên của ba má mình, xếp dài trên cái kệ bự chảng ở cửa sổ phòng ngủ, không hết lại dồn thành đống bỏ trong tủ thờ trên gác. Những quyển sách bằng giấy rơm mốc xịt, đọc chừng chục trang là muốn đui con mắt. Sách tuổi đời đã lâu nên long bìa sút chỉ từa lưa, mỗi nơi mỗi xấp. Mỗi lần đọc chị em mình phải tìm tờ ghép trang lại với nhau, khổ sở ghê lắm.

Hồi đó nhà toàn sách cũ mà cũng không bảo quản cẩn thận nên sách cứ bung gáy rớt từng tờ rơi ra lẻ tẻ, lại đủ mọi thể loại trên trời dưới biển, nên cứ đụng là đọc, chẳng biết sách tên là gì, giá trị ra sao. Đôi khi thiếu giấy nhóm bếp mình và thằng em lên gác lấy đại vài tờ nhen lửa. Sau này lục lại tủ sách của ông nội, chị em mình mới giật mình phát hiện ra hai đứa đã đốt gần nửa quyển Tám mươi ngày vòng quanh thế giới.

Sách của ba má đa phần là văn học cổ điển, truyện ngắn Sê khốp, Bông hồng vàng của Pautopxki, Những con chim ẩn mình chờ chết, Jane Eyre.... Mình cứ lần lượt ngốn hết, có cái hiểu có cái không, nhưng cứ lục lọi thấy quyển nào gặm quyển đó, đắm chìm trong những trang sách. Những kỷ niệm nho nhỏ với các quyển sách xưa ngô nghê mà chân thực. Nhớ một lần đang trưa, mình trốn ngủ trưa cố sống cố chết cày cho hết truyện ngắn Solokhov, đến chiều hai mắt sưng vù lên không thức nổi nên bị má lôi ra mắng cho một trận. Hay lần đọc Những con chim ẩn mình chờ chết (tên bản dịch phổ biến hơn là Tiếng chim hót trong bụi mận gai), tới đoạn Meggie sinh đứa con đầu lòng ở một trang trại xa xôi, miệng không ngừng kêu tên cha Ralph, mình vừa đọc vừa khóc thút thít, lòng xót xa tự hỏi sao những người yêu nhau chân thành như thế lại không thể ở bên nhau.

Hồi đó má mình làm giáo viên ở trường cấp hai của xã. Ngoài những điểm bất lợi như phải luôn học giỏi thuộc bài để má không mang tiếng, hay thi thoảng bị má kéo vào phòng giáo viên dúi cho quả chuối vì buổi sáng đi học trễ quên ăn sáng, thì một trong những điểm lợi lớn nhất là có sách để đọc. Lâu lâu, má mượn được của thư viện trường một chồng sách báo cũ, đem về cho hai con mọt sách ngấu nghiến. Bởi nên những mùa hè xưa bé của mình ngoài những trò bắt cua chăn vịt, thả diều câu cá thì còn có một thú vui lớn khác là đọc sách. Những quyển sách đong đầy kỷ niệm thơ trẻ, nào là Calich và Valia, Mít Đặc Biết Tuốt và những người bạn, Kho báu của vua Sô lô mông, Tô mếch và thủ lĩnh Tia chớp đen, Những cuộc phiêu lưu của Buratino hay là chiếc chìa khóa vàng, Tâm hồn cao thượng, .... Tuổi thơ của mình đã trôi qua với những câu chuyện trong trẻo và bình yên như thế. Nên từ nhỏ tình yêu sách đến với mình như là hơi thở, như là một thứ đương nhiên. Mỗi lần về nội về ngoại chơi, mình lại xông vào tủ sách sừng sững của ông nội, hay chồng sách tạp chí của cậu ba. Ngoại cứ hay nhìn mình lắc đầu: "Y chang như mẹ nó, lúc nào cũng thấy quyển sách trong tay".

Sách mình đọc chỉ từ đống sách của ba má và những quyển má mượn thư viện, nên dĩ nhiên là không đủ, lâu lâu thiếu sách cứ phải đọc đi đọc lại mấy quyển cũ như bò nhai lại cỏ. Sách mới thì đắt, nên thường nhà mình chỉ dám mua quyển nào thật cần thiết. Nhớ mùa hè năm mình học lớp chín, đang luyện thi vào trường chuyên. Nhà mình vốn có mấy cây xoài rất to, mỗi mùa ra bông gió thổi ào qua một lượt là cả sân tràn ngập bông rụng, quét đi quét lại rất mệt. Nhưng xoài ra trĩu cành, chấm với mắm ruốc ăn thì cũng thích. Mùa hè năm đó ba hái xoài cả ngày hôm trước. Rồi sáng sớm hôm sau ba má chở hai giỏ xoài bự xuống chợ Quy Nhơn để bán tới tận chiều muộn, mỗi giỏ bằng cỡ cái cần xé trong nam. Tiền bán xoài được đâu chừng năm chục ngàn, má vào nhà sách mua cho mình quyển Những bài văn hay lớp chín, mua xong trong túi còn lại mười mấy ngàn. Mình nhận sách, vừa ngạc nhiên vừa hờ hững, kiểu cũng tự kiêu văn hay chữ tốt, cần gì văn mẫu. Nhưng má thì vui lắm, bảo đây là quà chúc mình thi tốt. Đã hơn mười năm trôi qua rồi mà mình vẫn nhớ như in vẻ mặt của má khi đưa sách cho mình buổi chiều hôm đó, vẻ mặt bừng sáng của niềm vui, hồ hởi và hy vọng. Hai giỏ xoài đầy đổi lấy một quyển sách.

Vào cấp ba, tiền bồi dưỡng mỗi tháng hình như khoảng tám chục ngàn, mỗi lần má xuống thăm cho thêm hai chục nữa. Hầu hết đổ vào để mua sách, Tư liệu văn học lớp 10, Tư liệu văn học 11, sách phê bình văn học, sách chuyên sâu, đủ thứ. Tiền thì ít mà sách cần mua thì nhiều, nên thỉnh thoảng quyển nào ưng ý lắm mình mới mua, còn đâu là vào thư viện tỉnh mượn về tra cứu. Thầy dạy văn bắt mỗi đứa phải có một quyển sổ tư liệu văn học. Mình lấy một quyển tập giáo án thiệt dày của má để làm sổ tư liệu. Những ngày gò lưng trên thư viện chép những bài thơ lạ, những lời phê bình tâm đắc vào sổ, đôi khi nghỉ tay nhìn ngoài, thấy mấy chiếc lá me tây xanh ngắt rung rinh trong gió, thấy lòng vừa nhẹ nhàng vừa vui sướng. Nhớ lại những buổi ngồi say sưa đọc sách hay ghi chép ở thư viện tỉnh là những khoảnh khắc hạnh phúc nhất của mình thời cấp ba.

Vì chắt chiu còi cọc để dành tiền mua sách, cũng vì tính bủn xỉn ky bo của mình, nên mình quý sách lắm. Bởi vậy mới sinh ra một chuyện buồn cười tới giờ còn nhớ. Lần đó mình chờ mãi để mua quyển Thi nhân Việt Nam tái bản, nhà sách mới có là mình rinh ngay về. Sách vừa nặng vừa dày, màu giấy trắng tinh, màu bìa hồng nhạt, bên trong còn thêm nhiều tờ giấy bóng in chân dung các tác giả. Mình thích nó lắm. Buổi tối cứ chong đèn lên lật sách ra, chọn ngẫu nhiên bài nào mình thích rồi ngồi ngâm thơ ư ử cả đêm. Mua được vài hôm thì đứa bạn cùng lớp hỏi mượn. Đến khi nó trả về, thì trời hỡi, gáy sách xộc xệch, bìa sách lem bẩn, các trang lộn xộn lệch nhau, có chỗ còn bị rách. Mình nhìn quyển sách tơi tả mà ruột đau như bị cắt ra từng khúc, giận dữ chất vấn làm cho ra lẽ. Nó thì ngơ ngác bảo ơ tao có làm gì đâu. Mình thì vừa xót vừa bực, chửi nó một thôi một hồi và thề không bao giờ cho nó mượn sách nữa. Sau này mới hiểu hóa ra đứa bạn mình không làm gì thật. Lỗi là ở mấy ông thợ ở hàng photocopy. Mấy ổng làm biếng lật từng tờ để photo trên mặt kính nên bung cả quyển ra để chạy trên bộ đảo giấy một lần cho tiện, rồi sau đó đóng gáy dán keo lại như cũ. Nhưng thế thì làm sao còn mới đẹp như trước được nữa. Chỉ tội đứa bạn mỗi lần gặp mình sau đó đều ngập ngừng ngượng nghịu.

Rồi lên tới đại học. Ta nói quãng đời đại học là quãng đời ngu dại nhất của mình. Mang tâm lý con nhà nghèo lên thành phố, mấy năm sinh viên mình chỉ chăm chăm làm thêm kiếm tiền, sách đọc mỗi năm chỉ vài quyển, cứ thế mà nó ngu dần đi. Giá mà bắt chước Bill Clinton đọc chừng vài trăm quyển trong bốn năm học, cho dù bây giờ không thành tổng thống chắc cũng không hổ thẹn mà mang danh "làm trai đứng ở trong trời đất".

Nhớ lại thời thơ ấu của mình, nhớ cái thời bò nhai lại cỏ đó, là vừa vui vừa buồn. Trẻ con nông thôn quê mình mãi đến bây giờ vẫn còn thiếu sách đọc. Nhiều đứa mùa hè chẳng có gì làm cứ la cà điện tử bi da. Mình và má từ lâu vẫn ấp ủ làm một thư viện nho nhỏ ở phòng dạy học cho tụi học trò đến đọc, muốn chọn những quyển sao cho thật hay thật ý nghĩa, hy vọng phần nào nuôi dưỡng tinh thần tụi nó. Vậy mà đến giờ vẫn chưa hoàn chỉnh. Dự định mùa hè này sẽ làm cho thật bài bản. Nên nếu bạn có sách cũ không đọc nữa thì bán lại cho mình nhé. Biết đâu trong những hạt mầm tươi sáng mà ta gieo cho lũ trẻ nông thôn, sẽ giúp hình thành một Lucy Maud Montgomery hay một Antoine de Saint-Exupéry của Việt Nam trong tương lai mai sau.

2 comments:

  1. Bài này giống em hồi nhỏ quá, hồi ở quê Bình Định, sách là toàn mẹ mang từ thư viện về mà đọc đi đọc lại vẫn thấy thích.

    ReplyDelete
    Replies
    1. Hihi, tụi mình giống nhau quá ha. Nhà mình cũng ở Bình Định, mỗi lần má đem sách về là mừng rối rít lên :).

      Delete